Zamek w Nowym Sączu, gmina Nowy Sącz

fot. sierpień 1996

  • nowysacz

Zamek w Nowym Sączu wzniesiony został przez Kazimierza Wielkiego w latach 1350-1360. W powiązaniu z murami miejskimi tworzył dobrze ufortyfikowany północno - zachodni narożnik miasta. Do naszych czasów nie dotrwały ani plany, ani mury zamku z tamtego okresu. W dokumentach przetrwały zapisy o wydarzeniach, jakie miały miejsce na zamku w czasie jego świetności.

1370 r. - rycerstwo polskie uroczyście witało obejmującego tron polski Ludwika Węgierskiego. 
1376 r. - festynami, turniejami gościła Elżbieta Łokietkowa panów i rycerzy polskich z okazji objęcia po raz drugi rządów w Polsce w imieniu synów Ludwika Węgierskiego. 
1384 - na początku października powitano w Nowym Sączu królową Jadwigę podążającą do Krakowa, gdzie zasiadła na tronie polskim. 
1385 - odbył się zjazd królowej Jadwigi, Władysława Jagiełły i księcia Witolda z królem węgierskim, Zygmuntem Luksemburczykiem i jego żoną Marią. Król Jagiełło powiększył zamek i bywał jego częstym gościem.
1409 - Władysław Jagiełło spotykał się z księciem Witoldem i rycerstwem polskim dla ułożenia planów wystąpienia przeciw Krzyżakom, zrealizowany w 1410 r. pod Grunwaldem. 
1412 - spotkanie Władysława Jagiełły i jego żony Anny wraz z rycerstwem polskim, z księciem mazowieckim Siemowitem starszym. 
1417 - Władysław Jagiełło przebywa na zamku z poślubioną w Sanoku trzecią żoną Elżbietą Pilecką i spotyka się z córką Jadwigą. 
1421 - Władysław Jagiełło spotyka się z Zygmuntem Luksemburczykiem. 
1423 - Władysław Jagiełło bierze udział w negocjacjach polsko-węgierskich. 
1424 - Władysław Jagiełło odprowadził do Nowego Sącza po zjeździe monarchów w Krakowie Zygmunta Luksemburczyka i króla duńskiego Eryka udającego się tędy do ziemi świętej. 
1440 - gościł metropolita kijowski kardynał Izydor powracający z soboru florenckiego. 
1440 - król Władysław Warneńczyk zatrzymał się przejazdem na Węgry, gdzie miał objąć tamtejszy tron. 
1440 -  przebywa królowa Zofia z synem Kazimierzem oraz dostojnikami królestwa. 
W latach 1469 - 1470 - przebywali na zamku pod opieką historyka Jana Długosza i humanisty włoskiego Filippo Buonaccorsi-Kallimacha synowie króla Kazimierza Jagiellończyka - Władysław (11 lat), Jan Olbracht (10 lat), Kazimierz (7lat), Aleksander (6 lat) 
1471 - przez 3 tygodnie przebywał król Kazimierz Jagiellończyk wraz z żoną Elżbietą i dziećmi oraz towarzyszącym mu dworem w związku z planami dynastycznymi dla synów. 
1484 - król Jan Olbracht zatrzymał się na dłużej (na skutek powodzi) w drodze na Węgry.
1513 - do Nowego Sącza odprowadzona została w drodze do Krakowa zaślubiona per procura żona Zygmunta I zwanego później starym - Barbara Zapolya w orszaku dostojników obu królestw. 
1611 - miasto z zamkiem zniszczył pożar. Starostowie grodowi Sebastian Lubomirski, a następnie jego synowie odnowili w latach 1621-18 zamek w stylu renesansu wg projektu włoskiego architekta Macieja Trapoli. Dobudowują "pański dom", opasują zamek dodatkowymi murami obronnymi. Zachowały się z tego okresu zapisy mówiące o pomieszczeniach sądu z archiwum, o kuchniach, o pomieszczeniach dla służb, stajniach i o pięknych apartamentach starościańskich na piętrze z reprezentacyjną salą marmurową zwaną też "książęcą". Były w niej - marmurowa posadzka, portale, kominek. Salę zdobił słup drewniany, wzdłuż ścian biegł malowany fryz podstropowy, zdobił drewniane rzeźby, a na ścianach portrety starostów sądeckich. Zamek posiadał 2 baszty - Zamkową i Szlachecką. Furta wyprowadzała do Dunajca. Od strony miasta odgradzał mur kamienny z bramą zwaną Grodzką. Od czasów Lubomirskich zamek był siedzibą starostów grodowych, podstarościch i sędziów grodzkich. Był okazały. 
Od 1501 r. znane są nazwiska starostów sądeckich; pochodzili ze znanych w Polsce rodów szlacheckich. 
Od 1590 r. z trzema przerwami liczącym 20 lat do 1754 r. starostwo sądeckie przez 144 lata pozostało w ręku Lubomirskich herbu Śeniawa. Ostatnim starostą od 1754-1784 r. był, 
Stanisław Małachowski, który wobec zaborcy austriackiego złożył urząd w 1784 r. będąc później Marszałkiem Sejmu Czteroletniego, współtwórcą Konstytucji 3 - Maja. 
1655 r. - 27 września, król Jan Kazimierz uchodzi przed "potopem" Szwedów. Zatrzymuje się na zamku wraz z dostojnikami i skarbem królestwa. Zamek zajęła w październiku 1655 r. załoga szwedzka. Wypędzeni z miasta w dniu 13.XII.1655 Szwedzi opuścili zamek w popłochu. Od tego czasu rozpoczyna się schyłek świetności zamku. 
1683 r. król Jan III Sobieski wraz z królową Marysieńką, synem Jakubem i panami polskimi przejeżdżając spod Wiednia przez Nowy Sącz do Krakowa witany był na sądeckim zamku. 
Lata schyłku Rzeczpospolitej wpłynęły między innymi na zanik znaczenia zamku sądeckiego. Przemarsz konfederatów barskich i wywołany przez ich nieostrożność pożar zamku w 1768 r. wypalił jego główną budowlę.
1769 r. - pożar w dokończył dzieła zniszczenia. Zamek stał bez dachu. Austria przystępując do rozbiorów Polski przejęła wszelkie królewszczyzny w tym zamek sądecki nie dbając o jego zachowanie. 
Na przełomie XVIII/XIX w. Zostały rozebrane mury i baszty obronne miasta. Część murów zamku pokryta została dachem słomianym. 
1813 r. - zachodnie skrzydło  zamku w czasie wielkiej powodzi podmył Dunajec. Wraz z basztą osunęło się w jego nurty. 
1838 r. odbudowano północną część zamku umieszczając w nim koszary i magazyny wojskowe. 
W okresie ruchów wolnościowych 1846-48 r. podziemia zamku zamieniono w więzienie polityczne. W 1848 r. miasto odkupiło od zaborcy zamek za sumę 4.967 zł reńskich. Wydzierżawiło go 20 pułkowi piechoty liniowej wojsk austriackich.

 

  • ryc1
  • ryc2
  • ryc3

Sądeczanie raz po raz podejmowali próby odbudowy zamku. Pierwsza była po odzyskaniu niepodległości w 1920 r., a następna w 1930 r. Zakończono odbudowę w 1938 r. otwarciem w jego murach Muzeum Ziemi Sądeckiej. Okupant niemiecki zamienił zamek w 1939 r. w koszary wojskowe, a cenne zbiory muzealne zmagazynował w jednym z pomieszczeń. W piwnicach i przyziemiu zamku zgromadzono amunicję, której wybuch spowodował 17 stycznia 1945 r. o godz. 5-tej rano wysadzenie zamku w powietrze, niszcząc tym samym jedną z najstarszych budowli zabytkowych miasta. W 1959 r. resztki murów zamku uporządkowano i zabezpieczono. Zrekonstruowano wg planu z XVII w. Basztę Kowalską. Na ocalałym murze zamku położoną w dniu 15. VII. 1960 r. pamiątkową tablicą Oddział "Beskid " PTKK w Nowym Sączu podkreślił 550 - lecie zwycięstwa pod Grunwaldem.

Witold Tokarski 
"Nowy Sącz. Przewodnik po zabytkach"
Koło Przewodników Oddziału PTTK "BESKID" w Nowym Sączu
Nowy Sącz 1994

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież